جستجوي مقاله (جستجوی پیشرفته)

در این قسمت شما می توانید عنوان یا قسمتی از خلاصه مقاله مورد نظر خود را در کادر زیر وارد نموده و لیست مقالات مرتبط را مشاهده نمایید

آخرین شماره

No 21
شماره 21 سال 10
پاییز - زمستان 1398
|

پربازدیدترین مقالات


آخرین مقالات منتشر شده

میخائیل باختین، از برجسته‌ترین اندیشمندان و نظریه‌پردازان در عرصه‌ی نقد ادبی است. از مهم‌ترین مؤلفه‌های قابل توجه، از دیدگاه وی، مفاهیمی چون سبک بخشی، نقیضه، جدل و رویکرد کارناوالی است. سنگ صبور صادق چوبک، نیز از برجسته‌ترین رمان‌های ایران است که در آن دیدگاه منطق گفتگویی و به ویژه رویکرد جدلی باختین مورد توجه قرار گرفته است و بدین ترتیب در این داستان میان جدل باختین و جدال به عنوان یکی از اجزای عناصر داستان گفتگو برقرار شده است. در واقع عامل پیوند میان این دو عنصر کشمکش است. این کشمکش در جدل باختین به صورت شک و تردید راوی با خودش و در جدال به صورت کشمکش میان شخصیت‌ها یا کشمکش خود شخصیت با خودش نمود می‌یابد. این پژوهش برآن است که پس از معرفی رمان سنگ صبور و نیز تعریف و تشریح جدل باختینی و جدال داستانی، به کاربست این مؤلفه‌ها به عنوان یک مشخصه‌ی بارز در رمان بپردازد.
فاطمه ادراکی - هادی دهقانی یزدلی
DOI : 0
کلمات کلیدی : سنگ صبور، باختین، رمان، جدل، جدال
در دهه های اخیر زبان شناسان شناختی به مطالعه و بررسی دقیق استعاره پرداخته اند و آن را از جنبه های گوناگون بررسی کرده اند. استعاره در مفهوم شناختی بر خلاف استعاره در دیدگاه سنتی، تنها نقش زیبایی آفرینی ندارد، بلکه ابزاری زبانی- مفهومی است که انسان از آن در جهت درک و شناخت پدیده های اطراف خود استفاده می کند. از این رو، بررسی باز نمودهای زبانی آن، گزارشی دقیق از جهان بینی استعاری هر شخص را به دست می دهد. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با توجه به دیدگاه شناختی به بررسی و مقایسه ی استعاره ی مفهومی اندام واژه ی «دست» بر اساس الگوی شناختی لیکاف و جانسون در سه اثر شاه نامه فردوسی، خسرو و شیرین نظامی و غزلیات شمس مولوی می پردازد. تا نشان دهد که ایشان در عینی ساختن مفاهیم ذهنی و انتزاعی تا چه حد از این اندام واژه بهره برده اند. نتایج تحقیق نشان می دهد که دست به شکل واژه ای زایا در تجسم ذهنی فارسی زبانان مشارکت می یابد و این شاعران هرچند تحت تأثیر سنن ادبی، زبانی، تجارب بدنی و نیز ریشه های فرهنگی گاهی از استعاره های همانندی استفاده کرده اند، امّا هر یک با توجه به اختلاف در اندیشه و نوع نگرش و هم چنین تفاوت در شیوه ی رمزگذاری اطلاعات به دسته ای خاص از مفاهیم علاقه نشان داده و در جهت مفهوم سازی آن به کمک اندام واژه ی دست کوشیده اند.
غلامحسین اسماعیلی - احمد طحان - مظفریان مظفریان
DOI : 0
کلمات کلیدی : استعاره ی مفهومی، اندام واژه، زبان‌شناسی شناختی، شاه نامه، خسرو و شیرین، غزلیات شمس
قرآن کریم معجزه‌ای جاویدان است که از فجر اسلام تا زمان حال، شاعران زیادی به زبان‌های گوناگون، از دریای پر ازگوهر آن استفاده‌های لفظی و معنوی برده‌اند. با گشتی گذرا در ادبیات ملّل مختلف به خصوص اعراب و ایرانیان می‌توان به این نتیجه رسید که کمتر کتاب یا دیوان شعری یافت می‌شود که از الفاظ و آیات قرآنی تهی باشد. سید احمد هاتف اصفهانی یکی از شاعران دوره‌ی بازگشت است که در جای‌جای دیوانش از الفاظ و معانی سحرانگیز قرآن بهره برده و آن‌ها را دستمایهی هنری شعر خود قرار داده است. اهتمام وی به قرآن کریم باعث شده تا آیاتی را به صورت مستقیم و برخی دیگر را به شکل ترجمه و پاره‌ای دیگر را به شیوه ی تلمیح مورد استفاده قراردهد. نویسنده ی این مقاله سعی دارد به شیوه ی تحلیلی- توصیفی به بیان نمونه‌هایی از تأثیر قرآن در دیوان هاتف اشاره نماید.
مسعود باوان پوری
DOI : 0
کلمات کلیدی : الگوی تفسیری جامع‌نگر، مضمون شناسی، مولانا، مثنوی، "قصه‌ی پادشاه و کنیزک"
پیشینه‌ی بسیاری ازآموزه‌های اخلاقی به‌ویژه پند و اندرز در ادبیات فارسی، به‌دوره‌ی قبل از اسلام برمی‌گردد و علاوه بر ذکر این مفاهیم در خلال آثار مختلف آن دوره، اندرزنامه‌های مستقلی نیز نوشته شده است؛ اندرزنامه‌ی آذربادمارسپندان و اندرزپورتویکیشان، جزو این آثار ادبی به شمار می‌روند. گلستان سعدی نیز یکی از آثار برجسته‌ی تعلیمی دوره‌ی بعد از اسلام است. در مقاله‌ی حاضر، سعی بر این است که از طریق مقایسه مندرجات گلستان سعدی با اندرزنامه‌های مذکور، برخی از مشابهت‌های موجود در محتوای آنها و هم‌چنین نحوه‌ی بیان مفاهیم اخلاقی و تربیتی این متون نشان داده شود. بر پایه‌ی پژوهش، آموزه‌های اخلاقی دراین متون، تنها از لحاظ محتوا و درون‌مایه همانند هستند، و لیکن شکل بیان آن مطالب، متفاوت است. در متون کهن، مسائل غالباً به‌صورت اشارات کوتاه است، ولی سخن سعدی، مشروح و مبسوط و غالباً در قالب داستان و با بهره‌گیری از انواع آرایه‌های ادبی بیان شده است.
آوا توکلی اوجانی - مهین مسرت - حمیدرضا فرضی
DOI : 0
کلمات کلیدی : گلستان، اندرزنامه‌ی آذربادمارسپندان، پوریوتکیشان، مسائل اخلاقی و تربیتی، ادبیات تطبیقی
توجه به امور ارزشی و ضد ارزشی در همه جوامع دیده می‌شود و ادبیات نیز که خود پدیده ای اجتماعی است از این مقوله مستثنی نیست. شعر با توجه به تاثیر عمیق خود همیشه تجلی گاه احساسات و عواطف بشر و عرصه‌ای برای ظهور ارزش‌ها در ادبیات هر عصری محسوب می‌شده است. شاملو بسیار متاثر از وضع اجتماعی دوران خود، شعر را راهی برای نشان دادن خوبی‌ها و بدی‌های زمانه‌اش می‌دانست. کلام او تصویرگر بسیاری از ارزشها و ضد‌ارزش‌هایی است که در باور و اعتقادات، نظام فکری و ایدئولوژی و جامعه اش جریان داشت. موضوع این مقاله بررسی ارزش‌هایی مانند پایداری، صبر و بردباری، ظلم ستیزی و ... و ضد‌ارزش‌هایی همچون ناامیدی، و... در سومین مجموعه شعر شاملو با عنوان هوای تازه است. مفاهیم مورد نظر در این مجموعه شعر همراه با مصادیقی از این مجموعه شعر بررسی و استخراج شده و در نهایت نشان می‌دهد که شاملو هنرمندی است متعهد که در عین توجه به زیبایی‌شناسی، شعر را در خدمت رسالیتی اجتماعی قرار می‌دهد.
ثانی یسنا - مصطفی سالاری - بهروز رومیانی
DOI : 0
کلمات کلیدی : شعر، شاملو، هوای تازه، ارزش، ضد‌ارزش، هنر متعهد
مسئله قضا و قدر الهی و در پی آن جبر و اختیار از پرچالش‌ترین موضوعاتی است که در طول تاریخ، ذهن بشر را به خود معطوف نموده و حاصل آن نگاه‌های متفاوت و گاه متناقض به این موضوع است؛ چنان‌که گاه سبب برداشت‌های نادرست از آن شده؛ این امر در آثار بسیاری از شاعران چون سعدی مشهود است. در غزلیات سعدی با سه رویکرد نسبت به موضوع قضا و قدر الهی روبه‌رو می‌شویم: رویکرد ادبی؛ رویکرد فلسفی؛ رویکرد عامیانه. در رویکرد نخست سعدی موضوع قضا و قدر الهی را دست‌مایه‌ای برای مضمون‌سازی و بیان هنری در شعر خود قرار داده، در قالب حسن تعلیل، برای توجیه حالات عاشقانه و عارفانه از آن استفاده می‌کند. در رویکرد دوم، سعدی با نسبت دادن جبر حاصل از قضا و قدر الهی به عناصری همچون بخت و اقبال و طبیعت، امکان سرزنش و نکوهش قضا و قدر و سرنوشت محتوم را فراهم می‌کند و در رویکرد سوم که حاصل برداشت غلط از موضوع قضا و قدر الهی است، به موضوعاتی چون اعتقاد به رزق معین و دست کشیدن از تلاش برای کسب روزی، تسلیم در برابر قضای محتوم الهی و عدم تلاش برای تغییر سرنوشت، نادیده گرفتن سلسله اسباب در حصول نتیجه و موفقیت، اعتقاد به زمان معین مرگ و عدم تلاش برای حفظ سلامتی، بی‌توجهی به تدبیر و نقش آن در تعیین سرنوشت، باور داشتن به جبر مطلق و بی‌توجهی به قدرت اختیار انسان و در نهایت کنار گذاشتن جهد و کوشش و فرورفتن در اوهام و تخیلات پرداخته است.
علی دارابی - مرتضی جعفری - فرح نیازکار
DOI : 0
کلمات کلیدی : سعدی، قضا و قدر، جبر، قسمت، طالع، بخت، غزلیات سعدی
مسئله قضا و قدر الهی و در پی آن جبر و اختیار از پرچالش‌ترین موضوعاتی است که در طغنا در لغت به معني سرود، نغمه و آواز خوش طرب انگيز و شعر غنايي گزارشگر عواطف و احساسات شخصي شاعر است. در پژوهش حاضر به بررسي عناصر ادب غنايي در شعر مرغ سحر علي اکبر دهخدا و از خون جوانان وطن لاله دميده عارف قزويني مي پردازيم، ابعاد پژوهش آن، دهخدا و عارف قزويني، حدود مسأله عباراتي از اشعار اين دو شاعر، هدف اين پژوهش، استخراج و تبيين نمونه‌هايي از متن آن که متضمن مفاهيم غنايي است. جامعه آماري و حجم نمونه، کل اشعار مرغ سحر و از خون جوانان وطن لاله دميده است. روش تحقيق، توصيفي ـ تحليلي و روش گردآوري اطلاعات، کتابخانه اي است. ابزار گردآوري اطلاعات، فيش تحقيقاتي و روش تجزيه و تحليل اطلاعات، تحليل محتوايي است. بنابر نتایج این مقاله مؤلفه‌هاي غنايي اين اشعار: اميد به آينده‌اي روشن، انديشه‌هاي فلسفي، بيان هنرمندانه، تأکيد اجتماعي بر فردي، طبيعت‌گرايي، حبسيه، دلبستگي به آزادي، شعر مذهبي، مرثيه‌سرايي، نوستالژي، هيجان و احساسات، وطن‌پرستي، اميد و آرزوي بهبود در آينده، مرگ‌انديشي و خوش‌باشي و عشرت‌طلبي است. با توجه به بسامد بالای این عناصر در دو شعر یاد شده می‌توان گفت که مضامین غنایی یکی از اصلی‌ترین مولفه‌های شعر دهخدا و عارف قزوینی ست.
رويا چهره‌برقي - ایوب کوشان - رستم امانی استمال
DOI : 0
کلمات کلیدی : ادب غنايي،مرغ سحر،از خون جوانان وطن لاله دميده،علي اکبر دهخدا،عارف قزويني
فقر و غنا از موضوعاتی است که همواره بحث های مختلفی پیرامون آن مطرح شده و هر کس بر اساس برداشت و دیدگاه خاص خود آن را مورد تجزیه و تحلیل قرارداده است. فقر به معنای حاجت و نیاز و فقیر به معنای حاجتمند است. احتیاج را از آن جهت فقر گفته‌اند که به منزله شکسته شدن ستون فقرات (فقار ظَهر) است. در مقابل، غنا به معنای کفایت و بی‌نیازی است. در قرآن کریم ، فقر و غنا به دو گونه مطرح شده است: یک دسته از آیات به فقر مالی و مادی اشاره دارند و دسته دیگر آیاتی هستند که به معنایی فراتر از معانی مالی و مادی اشاره دارند. مولانا نیز در مثنوی ارزشمند خود به دو موضوع فقر و غنا اشاره کرده است. او استغنا را به دو شاخه استغنای حق و استغنای بنده تقسیم کرده و فقر را به شیوه‌های گوناگون ستوده است . مقصود مولانا از فقر، محتاج بودن به پروردگار و بی‌نیاز بودن از خلق است؛ بنابراین فقر در این معنا فخر محسوب می‌شود به مصداق حدیث «الفقرُ فخری». در این پژوهش سعی بر آن است که ضمن بر شمردن انواع فقر و غنا ، این دو موضوع (فقر و غنا) از منظر قرآن و احادیث نیز بررسی شده سپس ابیاتی از مثنوی که به این دو موضوع اشاره کرده اند برای روشن تر شدن بحث آورده شود.
شهلا حاج طالبی - سید محمد امیری
DOI : 0
کلمات کلیدی : غنا، فقر، قرآن، احادیث، مثنوی
نسخه‏های خطی گنجینه‏های ارزشمندی است که می‏تواند نمای روشنی از لایه های زبانی، ادبی، هنری و جامعه شناسی هر دوران را بازنمایی کند. یکی از این گنجینه‏ها نسخه خطی مجمع الشعراء از سالار نامی که می‏گویند از مخترعات خواجه رستم خوریانی متخلص به رستم متعلق به قرن نهم هجری است و شامل 25800 بیت از شعر شاعران بر اساس حروف الفباست و به صورت تک نسخه در کتابخانه‏ی مجلس به شماره نسخه 530 نگه داری می‌شود. این نسخه به صورت جُنگ بوده و دربردارنده آثار و اشعار بسیاری از شاعران شناخته شده و ناشناخته ادب فارسی است. یکی از این شاعران ناشناخته یحیی قانی است که امیر رستم در مجمع الشعراء از وی به نام مولانا یحیی قانی طبیب یاد می‏کند. اشعار موجود از قانی نزدیک به 500 بیت و در قالب غزل و قصیده است، وی غزلیات را در باب عشق سروده است و تجربه‌های تلخ و شیرین خود را از روزگار بیان کرده است. قصاید نیز با موضوع حمد خداوند، نعت رسول، منقبت حضرت علی و موعظه است. اشعار قانی از منظر سبک شناسی در سطح آوایی از صنایع بدیع در حد تناسب بهره گرفته و به همین سبب زبان شعر او ساده و قابل فهم است. در سطح ادبی یکی از پربسامدترین مختصات ادبی اشعار او تشبیه است. در سطح نحوی معمولا اجزای اصلی جمله ذکر شده و حذف‏ها و جابه جایی‏ها در اجزای جملات به گونه‏ای نیست که به تعقید بینجامد. در سطح لغوی کاربرد واژه‏ای عربی به ویژه در قصاید به اقتضای موضوع حمد و تلمیح به آیات و احادیث اجتناب ناپذیر است. این پژوهش به معرفی یحیی قانی و ویژگی سبکی شعر او بر اساس تصحیح نسخه خطی مجمع الشعراء پرداخته است.
شیما کرباسی - قربانعلی ابراهیمی - مهدی نوریان
DOI : 0
کلمات کلیدی : نسخه خطی، جُنگ، قرن نهم، یحیی قانی، مجمع الشعراء
سید میرآقا متخلص به مفتون همدانی (1268-1334ه.ش) از شاعران سرآمد معاصر است که از او دیوانی حجیم به جای مانده و مهارت و شهرت وی در غزلسرایی است. مفتون پهلوانی نامی در رشته‌ی ورزش باستانی بود، از‌ این ‌رو روحیه‌ای جوانمرد داشت. در شعر مفتون مضامین تعلیمی و آموزه‌ی‌ دینی و اخلاقی فراوانی به چشم می‌خورد. در این جستار به شیوه‌ی توصیفی، تحلیلی و استنادی، مضامین و درون‌مایه‌های دینی و اخلاقی در غزلیات دیوان مفتون همدانی در دو محور فضائل و رذایل اخلاقی بررسی و ارزیابی می‌شود. تبیین فضائل اخلاقی چون محبت، تواضع و فروتنی، قناعت، خاموشی و رازداری، صلح و آشتی، رضا، رعایت ادب، عفو و گذشت، و رذایل اخلاقی چون جاه طلبی، خودبینی و غرور، ریاکاری، آزار دیگران، شهوت پرستی، بدحسابی، ظلم و ستم و... به روش توصیفی صورت گرفته است. نمایی کلی از اشارات شاعر به مفاهیم اخلاقی نشان می‌دهد که در غزلیات بررسی شده، 119 بار به فضایل اخلاقی و 26 بار به رذایل توجه شده است.
سیدحسین اسعدی فیروزآبادی - محمود صادق زاده
DOI : 0
کلمات کلیدی : غزلیات مفتون، دیوان مفتون همدانی، مضامین دینی، اخلاق، فضائل، رذائل
گسترده ترین بخش آثار ادبی به ادب غنایی مربوط می شود که مضامین متعددی را در خود جای داده است. در این نوشتار تلاش بر این است تا موضوعات غنایی در رباعیات عرفی شیرازی مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد. عرفی شیرازی به عنوان یکی از بزرگترین شاعران طرز تازه بسیاری از این مضامین را در رباعیات خود آورده است. از جمله این مضامین می توان به عشق، شکواییه، مفاخره، مدح، وصف، طنز، ماده تاریخ و... اشاره کرد. برخی از مضامین چون حبسیه، شهرآشوب ، مرثیه و... در رباعیات او دیده نمی شوند. شکواییه های عرفی بیشتر شکواییه‌های شخصی است. وی در اکثریت مفاخره هایش به برتری سخن خود اشاره دارد. در طنزهایش به زاهدان ریایی می تازد. مدحش نیز در اکثر موارد مدح اکبرشاه است.
محمدحسین کرمی - میثم زارع
DOI : 0
کلمات کلیدی : ادب غنایی، عرفی شیرازی، رباعی، مضامین غنایی
یکی از عناصر مورد استفاده در متون ادبی نماد است. متون عرفانی برای بیان تجارب درونی و معرفتی عارف به طور ویژه از نماد بهره می‌گیرند. مولوی در مثنوی برای نشان دادن بنیاد معرفتی خود و شرح سیر و سلوک از نمادهای گوناگونی استفاده کرده است. وی با استفاده از جهان بینی عرفانی، مجموعه گران‌بهایی از نمادهای عرفانی را به ادبیات فارسی ارائه کرده است. سهراب سپهری عارف و نقاش کاشانی و شاعر نوپرداز معاصر نیز به منظور تأثیرگذاری بیشتر بر مخاطب از طریق ایجاد ابهام، شرکت دادن مخاطب در آفرینش معنایی و واداشتن او به تأمل در معنای شعر از این شگرد بهره جسته و نمونه‌های عالی شعری را بیان نموده است، هر چند این دو شاعر، مربوط به برهه‌های مختلفی از زمان می‌باشند، ولی بعضاً حس و درک مشترکی از واژه‌ها داشته و به احتمال قوی این امر الهام‌بخش هردو شاعر در سرودن شعر و خلق اثر می باشد. به کارگیری نمادهای مشترک در آثار آنها باتوجه به تأثیر پذیری سپهری از مولوی بسیار زیاد دیده می‌شود. در این مقاله سعی شده است به مواردی از این مشترکات اشاره شود. نگارندگان پس از توصیف به کارگیری نماد در آثار مولوی و سپهری و تأثیرپذیری سپهری از مولوی، رمزهای مشترکی را که مولوی و سپهری از نمادهای خود داشته‌اند، استخراج کرده و سپس با استفاده از روش تحلیل محتوا به طبقه‌بندی، توصیف و بیان معانی نمادین آنها پرداخته و نکته‌هایی از آنها را بازگو کرده‌اند.
زهره مرتضی زاده - حسین پارسایی - سوزان جهانیان
DOI : 0
کلمات کلیدی : نماد، سمبل، مثنوی، هشت کتاب، مولوی، سپهری

معرفي نشريه

صاحب امتیاز :دانشگاه آزاد اسلامی واحد فسا
مدیر مسئول :دکتر سید محسن ساجدی راد
سردبیر :دکتر محمد علی آتش سودا
هیئت تحریریه :
کاووس حسنلی
سیدجعفر حمیدی
محمد فشارکی
محمد علی آتش سودا
جلیل نظری
محمدرضا اکرمی
سعید قشقایی
سید محسن ساجدی راد
شاپا :2251-8487
شاپا الکترونیکی :

نمایه شده